JP Gradska autobuska stanica-Leskovac


Go to content

Leskovac

Uvod
Jablanički okrug se nalazi u jugoistočnom delu Srbije i prostire se na površini od 2 769 Administrativno sedište okruga je u Leskovcu. Grad Leskovac zauzima površinu od 1025 kmi jedna je od najvećih lokalnih samouprava na teritoriji Republike Srbije. Značajan je tranzitni centar koji povezuje jug Evrope (Grčka), preko Beograda, severozapad Evrope, preko Prištine, i preko Sofije i Crnog mora, Evroazijski koridor. Leskovac se nalazi na koridoru 10 (autoput Beograd-Skopje). Kroz Leskovac prolazi međunarodni pružni pravac Beograd - Atina.

Osnovne karakteristike
U srcu prostrane i plodne Leskovačke kotline, dugačke 50 i široke 45 kilometara, nalazi se grad Leskovac prepun najrazličitijih geografskih i turističkih motiva i objekata, koji će privući pažnju i najprobirljivijih posetilaca.
Grad Leskovac ima 144 naseljena mesta od kojih su tri, Leskovac, Grdelica i Vučje, gradskog tipa. Kao privredni, društveni, politički, kulturno-prosvetni i administrativni centar poznat je po tome što je grad sa razvijenom tekstilnom, hemijskom, drvoprerađivačkom i prehrambenom industrijom, grad roštilja i kulinarskih specijaliteta. Samo područje grada Leskovca nalazi se na nadmorskoj visini od 210 do 240 metara i smešteno je u plodnoj kotlini, oivičenoj Babičkom gorom (1098m), Seličevicom (903m) i Suvom planinom na istoku, Radanom (1409m) i Pasjačom na zapadu i Kukavicom (1442m) i Čemernikom (1638m) na jugu. Na severu otvorena je prema Niškoj, a na jugu, preko Grdeličke klisure, prema Vranjsko-bujanovačkoj kotlini. Smeštena je u srcu prostrane i plodne Leskovačke kotline (dugačke 50, a široke 45 km), najveće morfotektonske potoline u Srbiji. Zahvata deo doline Južne Morave i delove slivova njenih značajnih levih pritoka, Veternice i Jablanice. Osnovnu poentu geosaobraćajnog položaja Grada čini njen položaj na inače kompozitnoj moravsko-vardarskoj udolini. Njome vode kičmene saobraćajnice transevropskog pa i međukontinentalnog drumskog i železničkog soabraćaja. Njeno najveće naselje, grad Leskovac, formiran je na mestu gde se stiču ili odakle se razilaze prirodne saobraćajnice na uzdužnim i poprečnim pravcima koji vode dolinama reka Južne Morave, Veternice, Jablanice i Vlasine.

Istorija, tradicija i kulturno nasleđe

Grčki istoričar Herodot pominje u V veku pre našeg računanja vremena, da je na mestu ili u blizini današnjeg Leskovca postojalo izvesno ilirsko (dardansko) naselje, oko kojeg se gajila konoplja. U II veku posle našeg računanja vremena, pošto su pobedili Ilire, Rimljani su našli jedno naselje na levoj obali Veternice, i na brdu Hisar podigli tvrđavu, koja je dominirala gradom i drumom. O prvim vekovima života naših predaka na ovim prostorima ne nalazimo pomena sve do XII veka. Predeo oko današnjeg Leskovca pod imenom Glubočica (Dubočica) grčki car Manojlo je poklonio Nemanji u XII veku. Iz vremena cara Dušana i neposredno posle toga pojedina sela u Dubočici pa i sam Leskovac bili su darivani manastirima: car Dušan, je 1348 godine dao na poklon manastiru Hilendar selo Leskovac; 1395 godine monahinja Efimija (kneginja Milica) sa sinovima Vukom i Stefanom dala je Svetogorskom manastiru Sv. Pantelejmona kuću i dva njena čoveka u Leskovcu. Tada je Leskovac prvi put pomenut kao grad.
Krajem XVIII veka, Leskovac je već centar velikog Leskovačkog pašaluka koji je obuhvatao celu teritoriju bivšeg sandžaka Aladži - Hisar (Kruševac) i Paraćin. Francuski geograf Ami Bue, 1837. godine piše da Leskovac ima 3000 kuća: 2400 hrišćanskih, 500 turskih, 30 ciganskih i 10 jevrejskih, ukupno 15.000 stanovnika.
Okupacijom leskovačkog kraja od strane Austro - Ugarske, Nemačke i Bugarske (od 1915 - 1918), naneta je velika šteta stanovništvu, privredi i poremetila njegov razvitak. Leskovac do izbijanja II svetskog rata dostiže svoj zenit u privrednom razvoju. Šestog i osmog aprila 1941. godine pale su prve bombe oko železničke stanice, glavne ulice prema Hisaru, srušena je livnica "Sava" i autotransportno preduzeće "Begović i Đokić". Nemci su 12. aprila 1941. god. ušli u Leskovac i okupirali ga.
Leskovac je u toku drugog svetskog rata podneo velike ljudske i materijalne žrtve, ali kada je sloboda bila nadomak ruke, 6. septembra 1944. godine doživeo je katastrofu. Američki bombarderi "B29" - oko 50 aviona - bez povoda i razloga ( kao saveznici ) rušili su čitave kvartove. Nikada nije ustanovljen tačan broj poginulih i ranjenih , procene se kreću od 2,5 do 4 hiljade stradalih. Porušeno je i oštećeno ukupno 1840 objekata. 11. septembra 1944. godine Leskovac je oslobođen. Juna meseca 1945. godine konfiskovana je fabrika "Gligorije Petrović i komp" i poslovala u društvenoj svojini pod nazivom T. I. "Kosta Stamenković". U periodu od 1945-1952 godine iz Leskovca u druge gradove (Pirot, Titograd, Užice, Prokuplje, Višegrad, Požarevac, Beograd, Tetovo, Zemun) odneto je 176 tekstilnih mašina. Leskovac je dobio ime po legendi. Smatra se da se ispod brda u blizini sadašnjeg grada nalazilo jezero, ali je došlo do njegovog sušenja i tu je iznikla biljka leska (lešnik). Po njoj je i naselje dobilo ime Leskovac i to pre više od 600 godina, ali je u vreme turske vladavine promenjeno u Hisar od istoimene turske reči koja znači tvrđava.
Šop-Đokićeva kuća
je stara 120 godina. To je jednospratna zgrada sa tremom iznad ulaza koji se nalazi iznad divanane. Prizemlje zgrade je skoro bez otvora čiju polovinu prostora zahvata podrum. Sprat ove kuće bio je dobro uređen sa tavanicom u duborezu u najvećoj sobi. Zgrada je obnovljena I dograđena u istom stilu 1980. Kuća Bore Piksle, stara zgrada Narodnog muzeja, podignuta je u XIX veku. Jednospratna zgrada, rađena u balkanskom stilu. Danas se u ovoj zgradi nalazi stalna postavka Narodnog muzeja, koja oslikava enterijer kuća u Leskovcu tokom XIX veka

Saobraćajna infrastruktura
Leskovac je i svojevrsno saobraćajno čvorište. Međunarodni vozovi koji iz Evrope putuju do Skoplja, Soluna i Atine prolaze kroz ovaj grad. Svakog dana se u Leskovac zaustavi 19 vozova. Pruga je u Leskovcu izgrađena 1886. godine. Leskovačka kotlina je premrežena putevima. Najznačajniji je put E 75 koji spaja mađarsku i makedonsku granicu. Iz Leskovca regionalni putevi vode do Prištine, Pirota i Bosilegrada. Leskovac je udaljen od Niša 45, Beograda 280, Sofije 155, Skoplja 160 kilometara. U svakom od ovih gradova je za goste Leskovca izgrađen aerodrom na koji mogu da slete kad dolaze, sa koga mogu da uzlete kada olaze. Putna mreža grada Leskovca sastoji se od 614 km kategorisanih puteva. U odnosu na period pre nekoliko godina to je značajno povećanje, ali mahom u kategoriji lokalnih puteva. Kroz teritoriju grada Leskovca prolaze deonice dva magistralna puta (M-1 i M-9), ukupne dužine 64 km. Magistralni putevi su asfaltirani, a jedan deo puta M-1 je modernizovan u poslednjem petogodišnjem peridu. Od ukupne dužine regionalne mreže pod savremenim kolovozom je 68%, a od lokalne mreže 38,3%.

Drumski saobraćaj
Od 153 km regionalne mreže, još uvek je 30 km pod tucanikom, 14 km su zemljani putevi, a 5 km je neprosečno. Teritorijom Grada prolazi železnička pruga Beograd-Niš-Skoplje-Atina. Broj otpremljenih putnika i utovarene robe pokazuje da Leskovac još uvek ne koristi u dovoljnoj meri prednosti svog uključenja u železnički sistem zemlje, naročito u pogledu robnog saobraćaja, a industrijska zona Leskovac nije direktno uključena u železničku mrežu preko odgovarajućeg broja industrijskih koloseka.

Turistički resursi
Leskovac sa svojom okolinom, okružen planinama, manastirima starim više od pet vekova, kanjonom reke Vučjanke, Sijarinskom banjom, arheološkim lokalitetima Caričin grad kraj Lebana, Skobaljić grad kraj Vučja, Brnjička kulturna grupa u basenu Južne Morave, Etno-arheološki park na Hisaru, Gradac kod Zlokućana i Nekropola u Maloj Kopašnici i Vlasinskim jezerom, mogao bi da bude veoma primamljiva turistička destinacija na jugu Srbije. Ali nažalost, ovi potencijali su veoma malo iskorišćeni, najpre zbog lošeg marketinga, na šta ukazuje vrlo mali broj turista koji posećuju Leskovac. Radan planina se nalazi zapadno od Lebana i pripada Rodopskim planinama sa najvišim vrhom Šopotom od 1409 m nadmorske visine. Njenu geološku osnovu čine silikatne stene iz paleozoika sa kristalastim škriljcima. Okružena je vencem planina koji čine Pasjača, Vidojevica, Rgajska planina i Sokolovića, koje je štite od hladnih i vlažnih struja sa severne i zapadne strane. Na istoku i jugu se otvara u Pustorečku kotlinu i sa te strane je izložena jakom sunčevom zagrevanju, što za posledicu ima topliju i blažu klimu. To je proizvelo svojevrstan fenomen, jer se tzv. hrastov vegetacioni pojas sa klasičnih 700 m podigao na 800 m - 900 m nadmorske visine. Zahvaljujući toplijoj klimi na Radan planini je opstalo nekoliko endemskih i reliktnih biljnih vrsta, među kojima su najznačajniji ostaci prašume iz doba tercijara. Ubraja se u red pitomih planina i pogodna je za skijaške staze.
Kukavica
spada u rodopske planine i nalazi se južno od Leskovca. Najviši vrh je Vlajna na 1442 m nadmorske visine. Venac svih vrhova, sa dolinom Goleme reke, deli planinu na dva dela - severni na kome nema naselja i južni u čijim se delovima javljaju sela. Kukavica je dugo vremena pogranična zona i veoma važno vojno uporište. Danas se na vrhu Vlajna nalazi meteorološka stanica i vojni objekti, a od nekadašnjih rimskih i turskih naseobina je malo šta ostalo.
Hidroelektrana Vučje
spada u derivacioni tip elektrana sa vodozahvatom, vodovodnom komorom, derivacionim kanalom i cevovodom. Gradnja elektrane je počela konstruisanjem kanala 1902-1903. godine, koji vodu dovodi iznad elektrane. On sam po sebi predstavlja kuriozitet. Dužine je oko 1000 metara, sa prosečnom širinom i dubinom 1 metar. Sa jedne strane je uklesan u stenu, a sa druge je sazidan potporni zid. Prirodna lepota izgradnjom kanala nije narušena, šta više sa njegovih oboda pruža se prelep pogled na vodopade, kamene litice i na kanjon reke Vučjanke. Većina ostalih delova kompleksa elektrane je sagrađena tokom 1903. godine. Najstariji dalekovod u Srbiji dužine 17 kilometara je povezivao hidroelektranu i grad Leskovac, sa kojim su vlasnici elektrane imali ugovor o osvetljavanju. U godini u kojoj je Henri Ford osnovao svoju fabriku automobila, braća Rajt ostvarila prvi uspešan let u istoriji čovečanstva i kada se električna energija smatrala relativno novim fenomenom, kroz bakarne provodnike dalekovoda Vučje-Leskovac 24. decembra 1903. godine potekla je prva električnastrujana 30 km od Leskovca, na uzvišici prema Radan planini nalazi se uređeni arheološki lokalitet Caričin grad (Justinijana Prima), iz šestog veka nove ere, za koji se smatra da je rodni grad rimskog imperatora Justinijana I. Grad se sastoji od tri arhitektonske celine koje su opasane bedemima. Na najuzvišenijem delu je akropolj koji je bio u službi arhiepiskopije. Na njemu se nalazi najveća crkva Caričinog grada - episkopska bazilika i palata u kojoj je stolovao arhiepiskop, krstionica i kako se pretpostavlja, škola za obučavanje vernika. Gornji grad se prostire oko akropolja. On je dvema ulicama podeljen na četiri kvarta. Na mestu gde se ulice seku nalazi se kružni trg. U kvartovima su centralne tačke bile crkve. Duž ulica nalazile su se zanatske i trgovačke radnje, javne građevine, stambeni objekti. Donji Grad se prostire južno od Gornjeg Grada na najnižoj terasi. U Donjem Gradu su do sada otkriveni sakralni objekti, objekti javnog karaktera i stambena četvrt.
Skobaljić grad
se nalazi na vrhu stenovitog grebena planine Kukavice na levoj obali kanjona reke Vučjanke, 18 km od Leskovca. Za kulturno dobro proglašen je 1986. godine. Grad se sastoji od Gornjeg, Donjeg grada i podgrađa koje se prostire na istočnoj strani. Zahvata površinu od 2 ha. Najmoćniji bedemi se nalaze na zapadu, a na severu se nalazi odbrambeni rov. Gornji Grad je kvadratnog oblika sa oko 400 kvadrata površine u njemu je sačuvan moćan kulturni sloj. Dve kule su dijagonalno postavljene. Manja kula se nalazi pored kapije koja vodi u Donji grad a veća - Donžon kula se nalazi u SZ delu i njeni zidovi su očuvani do visine prizemlja. Na ovom prostoru pronađeni su fragmenti grnčarije iz perioda III-I veka p.n.e. u sloju rušenja zida građenog od kamena povezanog blatom. Sloj je datovan republikanskim denarom iz 100. godine p.n.e. To su ostaci tvrđave iz predrimskog vremena. Mlađa faza utvrđenja potiče iz ranovizantijskog vremena iz VI veka . Sačuvani su delovi bedema građeni od kamena i maltera. Ovaj bedem je oštećen - presečen bedemom s kraja XIV i prve polovine XV veka. Donji Grad sa podgrađem veličine 1400 kvadrata se prostire istočno od Gornjeg Grada i prati konfiguraciju terena. Na istočnoj strani otkriveni su ostaci kule koja je zidana u mešovitoj tehnici od opeke i kamena i pripada ranovizantijskom vremenu.Spomen Park predstavlja memorijalni kompleks na istočnoj padini Hisara izgrađen 1971.godine Arheološki lokalitet Hisar u Leskovcu nalazi se na kraju izdužene kose, na međi plodnih dolina reka Jablanice i Veternice, na nadmorskoj visini od 310m. Zahvaljujući povoljnom strategijskom položaju, s jedne strane i blagim padinama usred plodne leskovačke kotline, s druge strane, naseljavan je od praistorije pa do danas. Otkriven je veliki broj arhitektonskih i drugih objekata, mnoštvo keramičkog materijala, novca i veliki broj arheoloških predmeta od metala, stakla, kosti i kamena koji dokumentuju život dug sedam milenijuma na Hisaru - odnosno u Leskovcu. Ostaci najstarijih naselja potiču iz srednjeg i mlađeg neolita. Hisar je naseljavan i tokom svih perioda metalnog doba: bakarnog srednjeg bronzanog doba i gvozdenog doba. Otkrivani su ostaci utvrđenja iz kasnoantičkog doba - IV vek n.e. i ranovizantijskog doba - VI vek n.e, kao i srpskog srednjeg veka i turskog perioda. Pored naselja i utvrđenja otkriveni su i delovi nekropola iz ranovizantijskog doba i srpskog srednjeg veka - XII-XIII vek.




Javno preduzeće Gradska autobuska stanica - Leskovac
Vilema Pušmana 33
16000 Leskovac

Srbija

Početna | O nama | Redovi voznje | Leskovac | Medjunarodni polasci | Medjumesni polasci | Jablanicki okrug-Medjumesni polasci | Prigradski polasci | Turisticka agencija | Pregledi | Kontakt | Site Map


Back to content | Back to main menu